Wypalenie zawodowe. Czego nasłuchiwać i co zauważać?

28 lipca 2026

Najlepszym sposobem zapobiegania wypaleniu i przeciążaniu się w działalności zaangażowanej społecznie jest samoobserwacja. Dla wielu z nas tego rodzaju narzędzie może być trudne w użyciu, ponieważ część z nas uczona jest, by bagatelizować objawy płynące z ciała, niejako właśnie nie słuchać go, przekraczać je, poskramiać je, nie oglądać się na nie. Oznacza to, że nie ćwiczymy się w kontakcie z naszymi organizmami i przegapiamy pierwsze sygnały, że coś dzieje się nie tak. Na co możemy zatem zacząć zwracać uwagę?

W obrazowy sposób sygnały przeciążenia stresem pokazuje poniższa tabela, ilustrująca sekwencję reakcji organizmu na stres. Narzędzie opracowane przez The National Fallen Firefighters Foundations (w wolnym tłumaczeniu z j. angielskiego: Krajowa Fundacja Poległych Strażaków) ze stanu Maryland w USA, ma służyć wsparciu strażaków, którzy w pracy zawodowej doświadczają dojmującej odpowiedzialności za życie i mienie innych ludzi w środowisku pełnym intensywnych stresorów. Podopieczni tej organizacji objęci są programem wsparcia, wypracowanego w obliczu szczególnego zagrożenia tej grupy kryzysami zdrowotnymi, zdrowia fizycznego i psychicznego, w tym zespołem stresu pourazowego (PTSD). Wobec obserwacji, że część strażaków obawia się bądź wstydzi rozmawiać o swojej kondycji fizycznej, albo ma trudności z nazywaniem stanów emocjonalnych i samopoczucia, organizacja przygotowała swego rodzaju formularz samoobserwacji, który może pomóc rozpoznać z wyprzedzeniem stany, w których przeciążenie stresem może powodować kryzysy, w tym wypalenie.

Ważna uwaga: nie musisz doświadczać tych konkretnie zjawisk ani takiej skali przeciążeń, jakich doświadczają strażacy, aby się wypalić. Możesz zajmować się wspieraniem rodziców osób z niepełnosprawnościami podczas turnusów wytchnieniowych, organizować żywność dla osób w kryzysie bezdomności, albo pracować jako wolontariuszka w kooperatywie spożywczej, czy też zajmować się administracyjną stroną działalności stowarzyszenia – jeśli pracujesz w długotrwałym przeciążeniu stresem i w trybie alarmowym, bez przerwy lub z niewystarczającą przestrzenią na regenerację, wypalenie może dotyczyć też ciebie.

Chwila zastanowienia

Podejrzewam, że przyglądając się powyższej tabelce choćby z ciekawości sprawdzasz, które ze stwierdzeń w danej kolumnie dotyczy ciebie. Świetnie, wykorzystajmy tę ciekawość: wydrukuj tabelkę i zakreśl te zdania, które opisują twój stan w ostatnich miesiącach (wypalanie się to proces, który nie wydarza się z dnia na dzień, dlatego ważne, by brać pod uwagę dłuższy czas, a nie pojedynczy dzień). Albo rozpisz ją sobie na kartce i zaznacz, ile i które zdania z danej kolumny oddają twoją kondycję. Nie staraj się dopasowywać odpowiedzi do pożądanego wyniku; zakreśl te zdania, które odnoszą się do ciebie, nikt nie patrzy ani nie stawia ocen. Co zobaczyłeś? Gdybyś taki wynik zobaczył u swojego najlepszego przyjaciela, zaniepokoiłbyś się, czy uznałbyś, że wszystko w porządku? Co byś mu poradził? Gdybyś taki wynik zobaczyła u pracowniczki przedsiębiorstwa społecznego, której pracą zarządzasz, co by to powiedziało o kondycji w jakiej jest? (Proponuję te pytania, ponieważ czasem łatwiej empatycznie spojrzeć na bliską osobę lub na kogoś, kto od nas w jakiś sposób zależy i zachęcić do zadbania o siebie, niż na samych siebie).

Aby przeczytać więcej, zaloguj się lub zarejestruj konto Freemium.