Klauzule społeczne i inne rozwiązania ułatwiające dostęp do zamówień publicznych podmiotom ekonomii społecznej

1 grudnia 2025

W artykule znajdziecie podstawowe informacje o tym:

czym są klauzule społeczne i jakie korzyści przynosi ich stosowanie,

jakie klauzule społeczne przewidziane są w polskim prawie,

które z tych rozwiązań ułatwiają dostęp do zamówień publicznych podmiotom ekonomii,

jak samorządy lokalne wykorzystują w praktyce klauzule społeczne z myślą o podmiotach ekonomii społecznej,

jakie korzyści dla samorządów wynikają z realizacji zamówień publicznych przez podmioty ekonomii społecznej.

O tym, czym są zamówienia publiczne, jakie są podstawy prawne i mechanizmy ich udzielania oraz jakie korzyści i wyzwania dla podmiotów ekonomii społecznej wiążą się z realizacją zamówień publicznych, dowiecie się z artykułu „Zamówienia publiczne z perspektywy podmiotów ekonomii społecznej”.

Klauzule społeczne i inne rozwiązania pozwalające uwzględniać aspekty społeczne w zamówieniach publicznych

Klauzule społeczne to gotowe rozwiązania przewidziane prawem, które umożliwiają osiąganie dodatkowych korzyści społecznych przy udzielaniu zamówień publicznych. Podejście, w ramach którego wykorzystywane są klauzule społeczne określa się jako społeczne zamówienia publiczne. Klauzul społeczne są obecne od ponad 20 lat w prawie unijnym i od prawie 16 lat w polskim prawie dotyczącym zamówień publicznych. Ich stosowanie służy m.in.:

zwiększaniu stabilności zatrudnienia i bezpieczeństwa socjalnego pracowników,

pełnemu zatrudnieniu i promowaniu godnej pracy,

upowszechnianiu sprawiedliwego handlu,

zatrudnianiu oraz integracji społecznej i zawodowej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym,

zwiększeniu dostępności usług i przestrzeni publicznych, w szczególności dla osób z niepełnosprawnościami.

Niektóre klauzule społeczne ograniczają w większym lub mniejszym stopniu zasadę konkurencyjności będącą podstawową zasadą udzielania zamówień publicznych, ale prawo dopuszcza taką możliwość, bo dzięki temu można osiągnąć korzyści ważne z punktu widzenia społeczeństwa i państwa. Klauzule społeczne są określone w powszechnie obowiązującym prawie, co daje możliwość ich stosowania wszystkim podmiotom udzielającym zamówień publicznych, tak zwanych zamawiających. W przypadku dwóch klauzul prawo w określonych sytuacjach nakłada obowiązek ich stosowania, wykorzystanie pozostałych rozwiązań jest dobrowolne.

Część klauzul społecznych w praktyce ułatwia dostęp do zamówień publicznych podmiotom ekonomii społecznej. Jest to forma wyrównywania szans w realizacji zamówień publicznych pomiędzy podmiotami ekonomii społecznej realizującymi cele społeczne, a firmami rynkowymi. Upowszechnianie klauzul społecznych jako instrumentu służącego rozwojowi ekonomii społecznej zostało przewidziane m.in. w „Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju”, „Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego”, „Krajowym Programie Rozwoju Ekonomii Społecznej”, „Polityce zakupowej państwa na lata 2022-2025”, a także w wielu regionalnych i lokalnych programach rozwoju ekonomii społecznej.

Przegląd najważniejszych klauzul społecznych i innych rozwiązań pozwalających uwzględniać aspekty społeczne w zamówieniach publicznych

Większość klauzul społecznych określona jest w ustawie Prawo zamówień publicznych (Pzp), ale są także rozwiązania dotyczące zamówień o wartości poniżej 130 tys. zł przewidziane w innych ustawach. Trzy klauzule społeczne, niezwiązane z podmiotami ekonomii społecznej, to:

klauzula pracownicza, czyli warunek zatrudnienia pracowników przy realizacji zamówienia na podstawie stosunku pracy (art. 95 Pzp) - jedno z dwóch rozwiązań obligatoryjnych w przypadku zamówień na usługi i roboty budowlane o wartości co najmniej 130 tys. zł netto,

Aby przeczytać więcej, zaloguj się lub zarejestruj konto Freemium.