Jak już wiecie, jakiś czas temu (a było to dokładnie 30 października 2022 r.) w życie weszły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej, które stworzyły nowy byt łączący działalność gospodarczą z działalnością społeczną. Ten byt nazwano przedsiębiorstwem społecznym. Aby ten byt mógł zaistnieć należy spełnić szereg warunków, z których jeden pośrednio dotyczy kształtu statutu. Dlaczego pośrednio? Bo przedsiębiorstwo staje się społeczne przez szereg wymogów, których spełnienie należy dowodowo wykazać.
Pierwszy dowód: forma prawna której spełnienie weryfikujemy na podstawie wydruku z KRS. Należy tutaj wyjaśnić, że status przedsiębiorstwa społecznego to nie odrębna forma prawna, jak spółdzielnia, fundacja czy stowarzyszenie. Aby stać się przedsiębiorstwem społecznym najpierw trzeba wykazać podmiotowość prawną, potwierdzoną wpisem w KRS. Przedsiębiorstwem społecznym mogą być:
- spółdzielnie pracy (w tym spółdzielnie inwalidów i spółdzielnie niewidomych, oraz spółdzielnie produkcji rolnej)
- spółdzielnie socjalne,
- organizacje pozarządowe,
- spółki kapitałowe non profit (w tym kluby sportowe będące spółkami działającymi na podstawie przepisów ustawy o sporcie)
- oraz osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (tzw. kościelne osoby prawne).
Kolejny dowód to rodzaj prowadzonej działalności. Status przedsiębiorstwa społecznego zdobędą te z organizacji, które wykażą prowadzenie działalności o charakterze odpłatnym. Do takich zaliczymy działalność odpłatną pożytku publicznego, działalność gospodarczą, jak i każdą inną pod warunkiem że będzie to działalność o charakterze odpłatnym.
Dalej mamy Cele działalności przedsiębiorstwa społecznego. Aby stać się nim należy wykazać prowadzenie działalności, która służy rozwojowi lokalnemu i ma na celu reintegrację społeczną i zawodową osób zagrożonych wykluczeniem społecznym lub realizację usług społecznych. Można też spełniać oba cele.
Kolejna sprawa to wymóg zatrudnienia pracowników, w tym spośród osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. Co do zasady przedsiębiorstwo społeczne zatrudnia co najmniej 3 osoby na podstawie umowy o pracę lub spółdzielczej umowy o pracę. Każda z tych osób jest zatrudniona w wymiarze co najmniej 1/2 pełnego wymiaru czasu pracy. W przedsiębiorstwie społecznym działającym w celu, reintegracji społecznej i zawodowej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, co najmniej 30% ogółu osób zatrudnionych powinny stanowić osoby zagrożone wykluczeniem społecznym.
Kolejny dowód do wykazania to posiadanie organu konsultacyjno-doradczego, w którego skład wchodzą wszystkie osoby zatrudnione w tym przedsiębiorstwie (w przypadku spółek funkcję organu konsultacyjno-doradczego pełni rada nadzorcza albo komisja rewizyjna). Do tego dochodzą zakazy w zakresie rozdysponowania majątku przedsiębiorstwa społecznego na rzecz podmiotów powiązanych oraz ograniczenia w zakresie przeznaczenia zysku lub nadwyżki bilansowej przedsiębiorstwa społecznego. Przedsiębiorstwo społeczne nie może przeznaczać zysku albo nadwyżki bilansowej uzyskanych z wykonywanej działalności do podziału między swoich członków, udziałowców, akcjonariuszy i osoby w nim zatrudnione.
Jakimi zapisami statutu/umowy wykazać przesłanki przedsiębiorstwa społecznego? Propozycje zapisów:
Większość z powyższych przesłanek można udowodnić jednym dokumentem regulującym funkcjonowanie przyszłego przedsiębiorstwa społecznego, jakim jest statut lub umowa (w przypadku spółek). Sprawa komplikuje się w przypadku kościelnych osób prawnych, których działanie nie zawsze reguluje taka swoista „konstytucja”, jaką dla pozostałych organizacji pełni statut czy umowa. Sama struktura kościoła dopuszcza różne kościelne osoby prawne, które mogą ubiegać się o status przedsiębiorstwa społecznego. Inaczej więc będzie to przebiegało w Caritasie, a inaczej w parafii czy zakonie. Jednak ten wątek zasługuje na odrębny artykuł.
W tym poradniku skupiamy się na stworzeniu idealnego statutu/umowy przedsiębiorstwa społecznego. A więc, starania o nadanie statusu przedsiębiorstwa społecznego zaczynamy od przygotowania odpowiedniego statutu/umowy, który załączamy do wniosku o uzyskanie statusu PS.
Odpowiedni status prawny:
Statut/umowa wskazuje jaką formę prawną prowadzi kandydat na przedsiębiorstwo społeczne, a zatem w przypadku tej przesłanki nie potrzebujemy jakiś specjalnych zapisów w naszym dokumencie.
Prowadzenie działalności gospodarczej, odpłatnej pożytku publicznego lub innej działalności o charakterze odpłatnym:
Tu podobnie jak w przypadku formy prawnej: rodzaj prowadzonej działalności determinuje status prawny kandydata. W przypadku organizacji pozarządowych mamy do czynienia z możliwością prowadzenia działalności pożytku publicznego w formie odpłatnej lub z działalnością gospodarczą. Oczywiście obie te formy mogą być prowadzone łącznie.
Cel działalności (reintegracja zawodowa i społeczna osób zagrożonych wykluczeniem społecznym lub/i realizacja usług społecznych):
Wzór zapisu:
- Opcja integracyjna: „Celem jest reintegracja zawodowa i społeczna osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, w szczególności osób bezrobotnych oraz osób z niepełnosprawnościami, poprzez prowadzenie działalności (gospodarczej/odpłatnej pożytku publicznego)”.
- Opcja usługowa: „Celem jest realizacja usług społecznych użyteczności publicznej w zakresie (np. opieki nad dziećmi, edukacji, ochrony zdrowia) na rzecz społeczności lokalnej”.
UWAGA PRAKTYCZNA: Obie opcje można wpisać w statucie łącznie.
Posiadanie organu konsultacyjno-doradczego:
Wzór zapisu: Tworzy się organ konsultacyjno-doradczy, zwany Radą Pracowników, składający się z osób zatrudnionych w Przedsiębiorstwie społecznym. Rada ma prawo opiniowania kluczowych decyzji dotyczących regulaminu pracy, planów reintegracyjnych oraz kierunków rozwoju przedsiębiorstwa”.
UWAGA PRAKTYCZNA: Zamiast statutu powyższy wymóg można spełnić stosowną uchwała w sprawie powołania takiego organu. Pamiętajmy też, że organu tego nie wpisujemy do KRS.
Zakaz udzielania pożyczek lub zabezpieczania zobowiązań mieniem przedsiębiorstwa, o którym mowa w art. 8 ustawy o ekonomii społecznej:
Wzór zapisu: „Zabrania się udzielania pożyczek przez Przedsiębiorstwo społeczne na rzecz jego członków, fundatorów, udziałowców, akcjonariuszy (tu wskazujemy właściwą grupę) członków organów lub pracowników oraz osób, z którymi pracownicy pozostają w związku małżeńskim, we wspólnym pożyciu albo w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej”.
UWAGA PRAKTYCZNA: jeśli nie mamy takich zapisów w statucie możemy załączyć odpowiednią uchwałę lub oświadczenie podmiotu o treści tożsamej z powyższym zapisem.
Zakaz przeznaczania zysku lub nadwyżki bilansowej do podziału między członków, udziałowców, akcjonariuszy, o którym mowa w art.9 ustawy o ekonomii społecznej:
Wzór zapisu: „Zysk albo nadwyżka bilansowa uzyskane z wykonywanej przez Przedsiębiorstwo społeczne działalności nie podlegają podziałowi między jej członków, fundatorów, udziałowców, akcjonariuszy (tu wskazujemy właściwą grupę) ani pracowników. Wypracowany dochód przeznacza się w całości na realizację celów statutowych, w tym na reintegrację zawodową i społeczną pracowników lub na wzmocnienie potencjału przedsiębiorstwa społecznego”.
UWAGA PRAKTYCZNA: jeśli nie mamy takich zapisów w statucie możemy załączyć odpowiednią uchwałę lub oświadczenie podmiotu o treści tożsamej z powyższym zapisem.
Uwaga! W statucie nie wykazujemy:
- Wymogu zatrudnienia pracowników, w tym spośród osób zagrożonych wykluczeniem społecznym
- Wymogu wykazania, że co najmniej 30% ogółu osób zatrudnionych stanowią osoby zagrożone wykluczeniem społecznym (w opcji integracyjnej):
Gotowe szablony wniosków i instrukcje znajdziesz na stronach rządowych, np. w Portalu Ekonomii Społecznej (https://www.ekonomiaspoleczna.gov.pl/co-robimy/przedsiebiorstwa-spoleczne/jak-uzyskac-status-ps/) prowadzonym przez Departament Ekonomii Społecznej w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Pamiętaj! Przed złożeniem dokumentów do sądu czy do wojewody wyślij projekt statutu (lub jego zmian) do lokalnego Ośrodka Wsparcia Ekonomii Społecznej (OWES) – ich prawnicy sprawdzą go bezpłatnie pod kątem zgodności z nową ustawą.
Aby przeczytać więcej, zaloguj się lub zarejestruj konto Freemium.
