Co różni dzieci z lekką niepełnosprawnością intelektualną od tych z umiarkowaną i znaczną – i jak to wpływa na pracę z nimi?

29 września 2025

Praca z dziećmi z niepełnosprawnością intelektualną zdeterminowana jest poziomem funkcjonowania we wszystkich sferach rozwoju.

Zatem stopień niepełnosprawności dziecka ma istotny wpływ na pracę terapeutyczną, jej zakres i stosowane metody. U dzieci z lekką niepełnosprawnością terapia ukierunkowana jest na rozwijanie umiejętności społecznych, poznawczych, motorycznych.

Zaburzenie wyższych form myślenia w znacznym stopniu utrudnia im zdobywanie wiedzy i ma znaczenie dla ich osiągnięć szkolnym. Zatem nacisk kładzie się na umiejętności w orientacji przestrzennej, ćwiczenia grafomotoryczne, koncentrację uwagi, ewentualnie wady wymowy i w komunikacji – rozumienie znaczenia wypowiedzi.

Bardziej kompleksowej terapii, obejmującej ćwiczenia motoryczne ( problem z koordynacją ruchową, grafomotoryką), komunikację (wady wymowy, trudności w budowaniu wypowiedzi zdaniowych, ubogi zasób słów), samoobsługę oraz wsparcie emocjonalne wymagać będzie praca z dzieckiem z umiarkowaną niepełnosprawnością intelektualną. Dzieci doświadczają w swoim życiu wiele porażek, które powodują obniżenie aspiracji w konsekwencji zmierzają do osiągania celów poniżej swoich możliwości. Zadaniem terapeutów jest wówczas dobór takich zadań, by były zgodne z możliwościami poznawczymi i nie przyczyniały się do kolejnej porażki.

Dzieci ze znaczną niepełnosprawnością intelektualną wymagają wielospecjalistycznej i intensywnej terapii. Niepełnosprawności towarzyszą często zaburzenia wzroku, słuchu i dysfunkcje narządu ruchu, zatem potrzebują tym bardziej wzmożonej opieki medycznej i wsparcia w zakresie pielęgnacji. Terapia ukierunkowana jest na uzyskanie jak największej samodzielności, wyuczenia czynności samoobsługowych, które wpłyną na poprawę jakości życia i komfortu dziecka.

Zasadniczo u wszystkich dzieci terapia dostosowywana jest do indywidualnych potrzeb i możliwości. Nie możemy tu mówić o gotowych, uniwersalnych programach. Każde dziecko jest inne, ma inne tempo przyswajania czy nabywania umiejętności. Wymaga powtarzania i utrwalania materiału, a także czynności samoobsługowych. Jak jest to ważne można zaobserwować po przerwie wakacyjnej, kiedy nieutrwalone przez rodziców umiejętności, szczególnie w sferze samoobsługi, wymagają nauki od nowa. Ważnym elementem w terapii jest motywowanie dziecka. Im wyższy jest poziom jego funkcjonowania, tym determinacja w nabywaniu umiejętności jest większa. Chcą dorównać rówieśnikom z normą intelektualną, czasem swojemu rodzeństwu. Natomiast kluczowym elementem w pracy ze wszystkimi dziećmi z niepełnosprawnością intelektualną jest motywacja nie tylko dziecka, ale także jego środowiska rodzinnego. Poprzez stosowanie pozytywnych wzmocnień i pochwał budowana będzie ich pewność siebie, a także wzrośnie ich zaangażowanie w proces terapii.

Ponadto w pracy terapeutycznej nie należy zapominać o rodzicach, opiekunach, którzy wymagają wsparcia w radzeniu sobie z trudnościami – dostępu do informacji i wiedzy na temat niepełnosprawności.

Niezaprzeczalnie praca z dziećmi z niepełnosprawnością intelektualną wymaga współpracy interdyscyplinarnego zespołu specjalistów, którzy wspólnie opracowują i wdrażają program terapeutyczny. Doskonale realizują to zadanie m.in. specjaliści w Ośrodkach Wczesnej Interwencji Polskiego Stowarzyszenia na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną, którzy zajmują się dziećmi od urodzenia do osiągnięcia dojrzałości szkolnej – bowiem wczesna, wieloprofilowa pomoc daje szansę na uruchomienie ich potencjału a jednocześnie zapobiegnie pogarszaniu się stanu i utrwalaniu negatywnych skutków uszkodzenia. Podjęcie jak najwcześniej, kompleksowej pomocy obejmującej wszystkie sfery rozwoju dziecka w okresie, gdy jest w stadium intensywnego rozwoju daje istotne efekty i znacząco wpływa na stan, rozwój, aktywność i późniejsze funkcjonowanie w życiu dorosłym.

Aby przeczytać więcej, zaloguj się lub zarejestruj konto Freemium.